Logo nieuwsbode-heuvelrug.nl


Foto: Rene Borkent

Toekomst burgemeester

Volgend jaar is het weer zo ver. Dan kunnen we naar de stembus. Dat wil zeggen: de gemeenteraadsverkiezingen dienen zich dan aan. In hoeverre één van de stokpaardjes van D66 tegen die tijd ter discussie zal staan, valt nog te bezien. Ik heb het  over het fenomeen van de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester.

Zo ver is het nog niet.  Om deze vorm van verkiezingen mogelijk te maken moet de Grondwet worden gewijzigd. Het  voorstel om de benoeming van de burgemeester uit de Grondwet te halen  is al in 2015 goedgekeurd. Daarmee zijn we er nog niet. Dit voorstel moet nog voor de tweede keer in de Eerste Kamer aan de orde komen. Omdat het hier om een tamelijk ingrijpende staatsrechtelijke zaak gaat, is een twee derde meerderheid van de voltallige Staten-Generaal, de Eerste en Tweede Kamer, nodig. De toekomst van het burgemeesterschap is en blijft voorlopig onzeker. Het is nog steeds onduidelijk in welke mate en wanneer precies de formele positie precies van de burgemeester zal veranderen.

De vraag doet zich evenwel voor of de verkiezing van de burgemeester door de kiezers (een groot deel van de bevolking dus) een kwestie van groot belang is. De huidige burgemeesters slagen er, in het algemeen gesproken, goed in boven de partijen te staan. Het valt natuurlijk niet te ontkennen dat de door de Kroon benoemde burgemeester een politieke benoeming blijft en dus als een politieke beslissing moet worden gezien. Onderzoek toont ook aan dat burgers burgemeesters nauwelijks als een exponent van een politieke partij zien. Het is onmiskenbaar dat de burgemeester een politieke kleur heeft. Daar wordt bij de benoeming ook rekening mee gehouden. Dat wil zeggen dat in nagenoeg alle gevallen de politieke kleur van de burgemeester die voor benoeming in aanmerking komt gelijk is aan de politieke kleur van de grootste raadsfractie. Daar is wel eens van afgeweken. Nog in het recente politieke verleden had een middelgrote gemeente in ons land, met ongeveer 60.000 inwoners, een burgemeester van SGP-huize, terwijl de geestverwante raadsfractie tot een van de kleinste fracties moest worden gerekend. Een unicum dat tot veel commotie heeft geleid en per saldo geen lang leven was beschoren.

 

Aanbeveling

Het valt geenszins te ontkennen dat de gemeenteraad geen invloed heeft op de benoeming van de burgemeester. Dat heeft de gemeenteraad wel. En hoe. Sinds het begin van de jaren tachtig functioneert de Vertrouwenscommissie. Dit is een groepje raadsleden. Een soort afspiegeling van de raad  om na afloop van gesprekken met kandidaat burgemeesters met een aanbeveling aan de Minister of aan de Commissaris van de Koning te komen. Van de aanbevelingen van de gemeenteraad wordt doorgaans niet afgeweken. Dat betekent dat de invloed van de gemeenteraad op het aantrekken van een burgemeester van groot belang is.


Herijking

Eigenlijk kunnen we stellen dat door de almaar toenemende invloed van de gemeenteraad op de keuze van de burgemeester een directe verkiezing van de burgemeester door de bevolking niet meer van doorslaggevend belang is. Pleitbezorgers van burgemeestersverkiezingen wijzen er overigens wel op dat de huidige positie van de burgemeester dermate zwaar is geworden dat de politieke verantwoordelijkheid van de zogenoemde burgervader te wensen overlaat en dus aan herijking toe is. Tot op de dag van vandaag is de burgemeester belast met handhaving van de openbare orde en veiligheid en voert hij of zij het opperbevel bij brand en ongevallen. Bovendien beschikt de burgemeester over zogenaamde noodbevoegdheden. Veiligheidsvraagstukken nemen hand over hand toe. De burgemeester is dus als 't ware heerser over zijn eigen domein. (De) gekozen raadsleden – zijnde volksvertegenwoordigers – hebben er nauwelijks iets over te zeggen. Dit lijkt op een absurde situatie terwijl politieke ambtsdragers als wethouders bij het minste of geringste het veld moeten ruimen.

De politieke verantwoordelijkheid van de burgemeester dient aan gewicht toe te nemen door over te gaan op het systeem van burgemeesters verkiezingen. De liberale staatsman, Thorbecke, die aan de wieg heeft gestaan van de huidige Gemeentewet was destijds een man van zijn tijd. Dat zou hij nu ook zijn.

 

f.schaik@planet.nl

1 reactie
Meer berichten