Foto: Rene Borkent

Positie burgervader wankel?

Column door Frits van Schaik

Komt er binnen afzienbare tijd het systeem van de gekozen burgemeester, zoals dat in de meeste landen in Europa reeds lang bestaat ?

In ons land ligt dat anders. Bij ons bestaat sinds jaar en dag het systeem van de door de commissaris van de Koning of door de minister van Binnenlandse Zaken benoemde burgemeester. Een jaar of tien geleden werd het hoogste orgaan van de gemeente, de gekozen gemeenteraad, betrokken bij de benoeming van de burgemeester. Een commissie uit de gemeenteraad spreekt sindsdien haar voorkeur uit voor een sollicitant op de functie van burgemeester. De commissaris van de Koning of de minister van Binnenlandse Zaken sluit zich bij de uitspraak aan en gaat over tot benoeming.

De Tweede Kamer heeft zich inmiddels uitgesproken voor het principe van de rechtstreeks gekozen burgemeester. Het oude stokpaardje van D66, dat in aangepaste vorm is terug te vinden in het huidige regeerakkoord. Wil D66 volledig haar zin krijgen, dan is wijziging van de Grondwet onvermijdelijk. Daarvoor is een tweederde meerderheid van Tweede en Eerste Kamer noodzakelijk.

Voorstanders van de rechtstreeks gekozen burgemeester moeten zich wel realiseren dat in het geval van twee kapiteins op één schip van een optimale situatie gen sprake meer is. De rechtstreeks gekozen burgemeester wordt per saldo gekozen op zijn of haar eigen programma. Hoe verhoudt dit programma zich tot de politieke uitgangspunten van de wethouders van één of meerdere politieke politieke partijen die deel uitmaken van het college? Dat is best gevoelig en kan dus spannend worden. Dat wil zeggen dat van meet af aan de verhoudingen onder druk kunnen komen te staan. De huidige, in overeenstemming met de raad, benoemde burgemeester is de voorzitter van de raad. Hij of zij neemt in dit opzicht een volstrekt neutrale positie in en staat als 't ware boven de raad. De vraag doet zich natuurlijk voor of de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de burgemeester als hij of zij direct worden gekozen, in geding komen. En trouwens ook de invulling van zijn of haar programma. Hoe een gemeenteraad in zo'n nieuwe situatie opereert en functioneert is voorlopig nog ondenkbaar.

We moeten ons wel blijven realiseren dat de gemeenteraad in ons bestuurlijke bestel nog altijd het hoogste orgaan is in gemeenten. Dat zal ook zo blijven. De allesoverheersende vraag blijft natuurlijk wie in de eventuele nieuwe situatie de hegemonie voert, de rechtstreeks gekozen burgemeester of de rechtstreeks gekozen gemeenteraad. De in Zwolle geboren grondlegger van de gemeentewet, de liberaal Thorbecke, had daar nauwgezet over nagedacht. Daarbij moeten we er wel voor waken dat de fundamenten van het gebouw Thorbecke worden aangetast. Menig land is jaloers op de essentie van onze gemeentewet.

(f.schaik@planet.nl)

Meer berichten